Η κυβέρνηση έφυγε από τη Θεσσαλονίκη επιχειρώντας να περάσει ένα καθαρό μήνυμα, περισσότερα χρήματα στο διαθέσιμο εισόδημα, φοροελαφρύνσεις, ενίσχυση συνταξιούχων και οικογενειών και σταδιακή αποκλιμάκωση του κόστους ζωής. Μόνο που η πραγματική δοκιμασία δεν βρίσκεται πλέον στη ΔΕΘ.
Βρίσκεται στον χειμώνα που έρχεται. Το πετρέλαιο Brent έκλεισε την Παρασκευή στα 104,61 δολάρια το βαρέλι, αφού μέσα στην εβδομάδα είχε φτάσει ακόμη και πάνω από τα 107 δολάρια, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή και τα προβλήματα στις θαλάσσιες μεταφορές περιορίζουν την παγκόσμια προσφορά.
Και εδώ αρχίζει ο πραγματικός πονοκέφαλος για το οικονομικό επιτελείο. Γιατί αν το πετρέλαιο παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια και το ενεργειακό κόστος μεταφερθεί ξανά σε βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης, μεταφορές, ηλεκτρικό ρεύμα και τελικά στις τιμές των προϊόντων, τότε ένα σημαντικό μέρος του οφέλους από τις παρεμβάσεις της ΔΕΘ μπορεί να εξανεμιστεί πριν καν το αισθανθούν οι πολίτες.
Το πετρέλαιο θέρμανσης χτυπά ήδη καμπανάκι
Οι πρώτες εκτιμήσεις για την ελληνική αγορά ανεβάζουν το ενδεχόμενο το πετρέλαιο θέρμανσης να ξεκινήσει τη χειμερινή περίοδο ακόμη και πάνω από το 1,90 ευρώ το λίτρο εάν οι σημερινές διεθνείς τιμές διατηρηθούν.
Για ένα νοικοκυριό που χρειάζεται 1.000 λίτρα για να βγάλει τον χειμώνα, η διαφορά με μια περίοδο αισθητά χαμηλότερων τιμών δεν είναι θεωρητική. Είναι εκατοντάδες ευρώ. Και αυτά τα εκατοντάδες ευρώ μπορούν πολύ εύκολα να καταπιούν μία φορολογική ελάφρυνση, μία αύξηση σύνταξης ή ένα επίδομα.
Αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Η ΔΕΘ σχεδιάστηκε ως η αρχή μιας περιόδου σταδιακής ανάκτησης εισοδήματος. Ένας νέος ενεργειακός κύκλος ακρίβειας μπορεί να μετατρέψει αυτή την προσπάθεια σε αγώνα απλώς για να διατηρηθεί η αγοραστική δύναμη εκεί που βρίσκεται σήμερα.
Η κυβέρνηση έχει ήδη ξοδέψει πυρομαχικά
Το ακόμα δυσκολότερο είναι ότι το κράτος δεν ξεκινά αυτόν τον χειμώνα με γεμάτο ταμείο έκτακτων παρεμβάσεων. Μόνο μέσα στο 2026 η κυβέρνηση χρησιμοποίησε 211 εκατ. ευρώ για επιδότηση του πετρελαίου κίνησης, 113 εκατ. για fuel pass και 232 εκατ. ευρώ για έκτακτη ενίσχυση οικογενειών εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης.
Ταυτόχρονα, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος με βάση τον ευρωπαϊκό δείκτη δαπανών είχε υπολογιστεί την άνοιξη σε μόλις περίπου 250 εκατ. ευρώ για το 2026 και 1 δισ. ευρώ για το 2027, πριν από τις νεότερες προσαρμογές. Αυτό σημαίνει ότι μία νέα μεγάλη ενεργειακή παρέμβαση δεν είναι δωρεάν. Κάθε νέα επιδότηση καυσίμων, κάθε έκτακτο επίδομα και κάθε παρέμβαση στους λογαριασμούς ενέργειας αφαιρεί δημοσιονομικό χώρο από κάπου αλλού.
Η μεγάλη παγίδα των μέτρων της ΔΕΘ
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε στη Θεσσαλονίκη φορολογικές ελαφρύνσεις, ενίσχυση των συνταξιούχων, νέα μέτρα για οικογένειες και επαγγελματίες και επενδυτικές παρεμβάσεις με ορίζοντα έως το 2030. Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις παρεμβάσεις έχουν σχεδιαστεί μέσα σε ένα συγκεκριμένο οικονομικό σενάριο. Ανάπτυξη πάνω από 2%. Σταδιακή αποκλιμάκωση της ακρίβειας. Συνέχιση της μείωσης του χρέους. Και ενεργειακό κόστος που δεν θα επιστρέψει στα επίπεδα κρίσης. Αν ένας από αυτούς τους κρίκους σπάσει, ο σχεδιασμός δυσκολεύει. Αν σπάσουν δύο ταυτόχρονα, ενέργεια και πληθωρισμός, τότε η κυβέρνηση θα βρεθεί ξανά μπροστά στο γνώριμο δίλημμα: επιδοτήσεις ή δημοσιονομική πειθαρχία;
Από την αντλία στο ράφι
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι η ενεργειακή ακρίβεια δεν μένει ποτέ μόνο στην αντλία. Ακριβότερο diesel σημαίνει ακριβότερες μεταφορές. Ακριβότερη ενέργεια σημαίνει μεγαλύτερο κόστος παραγωγής για βιομηχανίες, βιοτεχνίες, αγρότες και εμπόριο. Και όλα αυτά αργά ή γρήγορα περνούν στο ράφι.
Η κυβέρνηση, επομένως, δεν φοβάται μόνο μια τιμή βενζίνης που θα προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις. Φοβάται ένα δεύτερο κύμα πληθωρισμού που θα χτυπήσει ξανά τρόφιμα, υπηρεσίες και βασικά αγαθά.
Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Το διεθνές περιβάλλον δεν βοηθά Η εικόνα δεν είναι καθησυχαστική.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας έχει προειδοποιήσει ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου το 2026 υποχωρεί περισσότερο από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί, εξαιτίας των συνεχιζόμενων αναταράξεων στη Μέση Ανατολή και των προβλημάτων στις μεταφορές μέσω του Κόλπου.
Παράλληλα, η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με μεγαλύτερες αβεβαιότητες και χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου σε σχέση με πέρυσι, ενώ παραμένουν σημαντικά κενά στις επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας.
Αυτό σημαίνει ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί μόνο στην Αθήνα. Το πραγματικό τεστ της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίζει ότι έχει ήδη αποδείξει πως παρεμβαίνει όταν η ενεργειακή κρίση το απαιτεί. Πράγματι, το έκανε. Το πολιτικό ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό, πόσες φορές μπορεί ένα κράτος να επιδοτεί την ακρίβεια χωρίς στο τέλος να επιδοτεί απλώς ένα μόνιμα ακριβότερο μοντέλο ζωής;
Ο χειμώνας που έρχεται θα κρίνει πολλά περισσότερα από την τιμή του πετρελαίου θέρμανσης. Θα κρίνει αν οι φοροελαφρύνσεις που ανακοινώθηκαν στη Θεσσαλονίκη θα μετατραπούν σε πραγματική αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος ή αν θα χαθούν ξανά μέσα στην ακρίβεια.
Και κυρίως θα κρίνει εάν η κυβέρνηση θα καταφέρει να κρατήσει ζωντανό το πολιτικό αφήγημα της ΔΕΘ. Γιατί μια κυβέρνηση μπορεί να κερδίσει εντυπώσεις με εξαγγελίες τον Σεπτέμβριο. Αλλά ο πραγματικός λογαριασμός έρχεται τον χειμώνα.
Νίκος Παναγιωτόπουλος
.jpg){kind=avatar}
