Προκλιμακτήριος: συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε

 Η προκλιμακτήριος, ή ακριβέστερα περιεμμηνόπαυση, είναι η μεταβατική περίοδος πριν από την εμμηνόπαυση, κατά την οποία η λειτουργία των ωοθηκών και τα επίπεδα των ορμονών παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις. Η διάρκειά της διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα, όπως διαφέρει και η ένταση των συμπτωμάτων.

Οι ορμονικές μεταβολές αυτής της περιόδου μπορεί να επηρεάσουν πολλά συστήματα του οργανισμού. Μεταξύ των συχνότερων ή πιθανών συμπτωμάτων περιλαμβάνονται:

• Μεταβολές του εμμηνορρυσιακού κύκλου: περίοδος που εμφανίζεται νωρίτερα ή αργότερα, αλλαγές στη διάρκεια του κύκλου, μεγαλύτερη ή μικρότερη αιμορραγία και παράλειψη περιόδων.
• Εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις.
• Διαταραχές ύπνου, δυσκολία στην έλευση του ύπνου ή συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις.
• Κόπωση και μειωμένη ενεργητικότητα.
• Ευερεθιστότητα, άγχος και μεταβολές της διάθεσης.
• Δυσκολία συγκέντρωσης, ξεχασμάρα και το λεγόμενο «brain fog».
• Κεφαλαλγίες ή αλλαγές στη συχνότητα και την ένταση μιας ήδη υπάρχουσας ημικρανίας.
• Αίσθημα παλμών ή ταχυκαρδίας.
• Ζάλη ή αίσθημα αστάθειας.
• Μυαλγίες, αρθραλγίες και δυσκαμψία.
• Μεταβολές του σωματικού βάρους και της κατανομής του λίπους, με συχνότερη συγκέντρωση λίπους στην κοιλιακή χώρα.
• Ξηρότητα του δέρματος, κνησμός και αλλαγές στην ποιότητα των μαλλιών.
• Αυξημένη τριχόπτωση σε ορισμένες γυναίκες.
• Ευαισθησία ή τάση στους μαστούς.
• Κολπική ξηρότητα, αίσθημα καύσου ή ερεθισμού και δυσπαρευνία.
• Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.
• Συχνουρία, επιτακτική ανάγκη για ούρηση και ουρογεννητικά ενοχλήματα.
• Γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως αίσθημα μετεωρισμού και μεταβολές στις κενώσεις.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις αναφέρονται επίσης παραισθησίες, μουδιάσματα ή αυξημένη ευαισθησία στις μεταβολές της θερμοκρασίας.

Είναι όμως όλα αυτά προκλιμακτήριος;

Όχι απαραίτητα. Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο. Πολλά από τα παραπάνω συμπτώματα δεν είναι ειδικά για την περιεμμηνόπαυση και μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Για παράδειγμα, κόπωση, μεταβολές του σωματικού βάρους, διαταραχές του κύκλου, τριχόπτωση, εφίδρωση, ταχυκαρδία, διαταραχές ύπνου και μεταβολές της διάθεσης μπορεί να σχετίζονται με διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς. Η European Menopause and Andropause Society (EMAS) επισημαίνει ότι η θυρεοειδική δυσλειτουργία και η εμμηνοπαυσιακή μετάβαση παρουσιάζουν σημαντική επικάλυψη συμπτωμάτων, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει τη διαφορική διάγνωση.

Παρόμοια συμπτώματα μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να σχετίζονται και με αναιμία, μεταβολικές διαταραχές, διαταραχές της προλακτίνης, καρδιακές αρρυθμίες, προβλήματα ύπνου ή ψυχικές διαταραχές. Για τον λόγο αυτό, δεν είναι σωστό κάθε νέο σύμπτωμα μιας γυναίκας αυτής της ηλικίας να αποδίδεται αυτομάτως στην προκλιμακτήριο.

Χρειάζονται εξετάσεις;

Η σωστή προσέγγιση ξεκινά από το ιατρικό ιστορικό, την ηλικία, τις μεταβολές του κύκλου, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση. Ανάλογα με τα ευρήματα, ο γιατρός μπορεί να κρίνει απαραίτητο εργαστηριακό ή άλλο διαγνωστικό έλεγχο, όπως γενική αίματος, έλεγχο της θυρεοειδικής λειτουργίας, γλυκόζη και άλλες εξετάσεις που επιλέγονται εξατομικευμένα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται ένα μεγάλο «πακέτο» ορμονικών εξετάσεων. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της European Society of Endocrinology, σε κατά τα άλλα υγιείς γυναίκες άνω των 45 ετών με τυπική κλινική εικόνα, συνήθως δεν απαιτείται μέτρηση της FSH ή άλλος βιοχημικός έλεγχος για να επιβεβαιωθεί η περιεμμηνόπαυση. Η FSH παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις κατά τη συγκεκριμένη περίοδο και μια φυσιολογική μεμονωμένη τιμή δεν αποκλείει την περιεμμηνόπαυση.

Διαφορετική προσέγγιση χρειάζεται όταν τα συμπτώματα είναι άτυπα, πολύ έντονα, εμφανίζονται σε μικρότερη ηλικία ή υπάρχουν στοιχεία που δημιουργούν υποψία άλλης νόσου.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε περίπτωση πολύ έντονης ή παρατεταμένης αιμορραγίας, αιμορραγίας μεταξύ των περιόδων ή οποιασδήποτε αιμορραγίας μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης, καθώς αυτές οι καταστάσεις χρειάζονται ιατρική και γυναικολογική διερεύνηση.

Επιστημονική τεκμηρίωση

Mintziori G, Veneti S, Poppe K, et al. EMAS position statement: Thyroid disease and menopause. Maturitas. 2024;185:107991. Η δημοσίευση υπογραμμίζει ότι οι παθήσεις του θυρεοειδούς και η εμμηνόπαυση μπορεί να εμφανίζουν παρόμοια συμπτωματολογία και ότι απαιτείται προσεκτική, εξατομικευμένη αξιολόγηση.

European Society of Endocrinology. Clinical Practice Guideline for evaluation and management of menopause and the perimenopause. European Journal of Endocrinology. Οι οδηγίες επισημαίνουν ότι η διάγνωση στις περισσότερες γυναίκες άνω των 45 ετών είναι κυρίως κλινική και ότι οι εργαστηριακές εξετάσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη.

Χρύσα Δέδε 

Πάρεδρος στην ΕΜΠαΚΑΝ

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα.

Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ.

Επαγγελματίας Υγείας – Υγειονομικός στο Δημόσιο Σύστημα Υγείας