Σε υψόμετρο 720 μέτρων, στις νοτιοδυτικές πλαγιές της Πεντέλης, ανοίγεται ένα σπήλαιο που εδώ και δεκαετίες τροφοδοτεί αμέτρητες συζητήσεις, έρευνες και αστικούς θρύλους. Η σπηλιά του Νταβέλη πήρε το όνομά της από τον διαβόητο λήσταρχο του 19ου αιώνα, όμως η πραγματική της διαδρομή είναι πολύ βαθύτερη, καθώς ξεκινά από την αρχαιότητα και τα βυζαντινά ασκητήρια, για να φτάσει μέχρι τις απόρρητες στρατιωτικές εργασίες των δεκαετιών του 1970 και του 1980.

Ποια είναι η πραγματική ιστορία της σπηλιάς και ποιος ήταν ο Νταβέλης;
Το Πεντελικό Όρος, το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Αττικής μετά την Πάρνηθα με υψηλότερη κορυφή το Πυργάρι στα 1.109 μέτρα, υπήρξε ήδη από την αρχαιότητα το βασικό λατομείο απ’ όπου εξορύχθηκε το μάρμαρο για τα μνημεία της Ακρόπολης.
Το ίδιο το σπήλαιο λειτούργησε κατά τους αρχαίους χρόνους ως ιερό αφιερωμένο στον θεό Πάνα, ενώ στη βυζαντινή περίοδο μετατράπηκε σε καταφύγιο ερημιτών, παίρνοντας την ονομασία «Σπήλαιον των Αμώμων». Ακριβώς δεξιά της επιβλητικής εισόδου στέκουν μέχρι σήμερα το βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου 13ος αιώνας και το ασκητήριο του Αγίου Σπυρίδωνα, οι αυθεντικές τοιχογραφίες των οποίων φυλάσσονται πλέον στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας έπειτα από εκτεταμένες εργασίες υποστύλωσης.

Όσο για τον Χρήστο Νταβέλη, γεννήθηκε γύρω στο 1832 στο Στείρι Βοιωτίας, εργάστηκε έφηβος ως υπηρέτης στη Μονή Πεντέλης και εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο διαβόητους ληστές της Στερεάς Ελλάδας. Η δράση του κορυφώθηκε το 1855 με την απαγωγή του Γάλλου λοχαγού Μπερτό, αποσπώντας λύτρα 30.000 χρυσών δραχμών, προτού πέσει νεκρός το 1856 σε συμπλοκή στο Ζεμενό Βοιωτίας από απόσπασμα υπό τον πρώην πρωτοπαλίκαρό του, Ιωάννη Μέγα. Παρά τον θρύλο που θέλει τη σπηλιά κρησφύγετό του ή τόπο φύλαξης θησαυρών, πολλοί ιστορικοί εκτιμούν πως ο ίδιος ενδέχεται να αγνοούσε ακόμη και την ύπαρξή της, ενώ χρονικά δεν ευσταθεί ούτε η φημολογούμενη ερωτική του σχέση με τη Δούκισσα της Πλακεντίας ούτε η ύπαρξη υπόγειων στοών που ενώνουν το σπήλαιο με το μέγαρό της ή το κέντρο της Αθήνας.
Τι συνέβη με τα απόρρητα στρατιωτικά έργα στις δεκαετίες του ’70 και του ’80;
Η σύγχρονη φήμη της σπηλιάς γιγαντώθηκε λόγω των κρατικών παρεμβάσεων που ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν το δικτατορικό καθεστώς επιχείρησε να μετατρέψει το αρχαίο λατομείο σε υπόγειο στρατηγείο επιχειρήσεων, αφήνοντας ημιτελείς τσιμεντένιες κατασκευές. Το 1977 το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας επανήλθε με νέες, άκρως απόρρητες εργασίες και κήρυξε την περιοχή στρατιωτική ζώνη. Η ύπαρξη των έργων αποκαλύφθηκε στον Τύπο στις 6 Οκτωβρίου 1977 μέσω δημοσιεύματος του περιοδικού «Ταχυδρόμος», αναγκάζοντας το ΓΕΣ να παραδεχθεί την εμπλοκή του στρατού.
Η μυστικότητα γύρω από το έργο σε συνδυασμό με τη γειτνίαση με την αμερικανική βάση της Νέας Μάκρης, πυροδότησε σενάρια περί νατοϊκών εγκαταστάσεων, κέντρων επικοινωνιών της Πολεμικής Αεροπορίας ή πυραυλικών υποδομών. Οι εκσκαφές προκάλεσαν σοβαρές αλλοιώσεις στο σπήλαιο και ρηγματώσεις στα βυζαντινά μνημεία μέχρι την οριστική παύση τους το 1983. Μια ύστατη απόπειρα επανέναρξης εργασιών τον Αύγουστο του 1990 ναυάγησε μέσα σε λίγες ημέρες, έπειτα από έντονη δημοσιογραφική πίεση με αιχμή την εφημερίδα «Έθνος» και τη μαζική προσέλευση πολιτών στον χώρο.
ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ
Ποια ανεξήγητα φαινόμενα και θρύλοι αποδίδονται στην Πεντέλη;
Πέρα από τα καταγεγραμμένα έργα, το Πεντελικό Όρος τροφοδότησε επί δεκαετίες τη μεταφυσική βιβλιογραφία, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα βιβλία του Γιώργου Μπαλάνου «Το Αίνιγμα της Πεντέλης», 1982 και τις καταγραφές του Σωκράτη Αικατερινίδη το 1988. Στις μαρτυρίες επισκεπτών και κατοίκων κυριαρχούν αναφορές για:
Διαταραχές σε ηλεκτρονικές πυξίδες, κινητά τηλέφωνα και φακούς που αναβοσβήνουν ανεξήγητα εντός του σπηλαίου.
Περιγραφές για αλλόκοτους ήχους, φωτεινά φαινόμενα στον ουρανό της Πεντέλης, καθώς και το λεγόμενο σημείο «αρνητικής βαρύτητας» σε γειτονικό δρόμο.
Αφηγήσεις για κενά μνήμης και αίσθημα αποπροσανατολισμού επισκεπτών, αλλά και τον γνωστό αστικό θρύλο περί μαρτυρίας κορυφαίου πολιτικού προσώπου και πρώην υπουργού Άμυνας που ταυτίστηκε από ερευνητές με τον Ευάγγελο Αβέρωφ για συνάντηση με αλλόκοτη οντότητα.

Στο μυστηριακό κλίμα της εποχής προστέθηκαν τόσο η ακύρωση μιας προγραμματισμένης τηλεοπτικής εκπομπής του ΕΙΡΤ για το σπήλαιο το 1977, λίγο πριν ξεκινήσουν οι στρατιωτικές εργασίες, όσο και η σκοτεινή σύνδεση της περιοχής μετά το 1990 με αποκρυφιστικές τελετές και τη δράση των σατανιστών της Παλλήνης.
Χριστίνα Βλάχου
